Mr Predrag Lučić | KNJIŽEVNOST I SRPSKI JEZIK | Novi Sad, 2002

JEZIČKA NORMA I STANDARDIZACIJA

Jezička norma je skup pravila o upotrebi posebnog jezika. Ta pravila pojedinac usvaja učeći jezik, a jezička zajednica ih čuva i s generacije na generaciju prenosi učeći potomke kako se govori zajedničkim jezikom. U detinjstvu i ranoj mladosti pojedinac nauči maternji jezik i pravila njegove upotrebe kao sastavni deo jezičkog osećanja. Zavisno od sredine u kojoj živi, usvojeni jezik može biti standardni jezik ili dijalekat maternjeg jezika.

Svaki jezik: standardni jezik, dijalekti i drugi varijeteti toga jezika, pa i jezici čiji pripadnici nemaju pismo i obrazovanje, — ima jezičku normu. Dijalekat i jezik društvene sredine koja nema razvijenu kulturu ni pismenost nema kodifikovanu (sistemski sređenu i opisanu u vidu pravila) jezičku normu, ali ljudi koji govore tim jezikom u svome jezičkom osećanju znaju normu toga jezika. Standardni jezik ima kodifikovanu i društveno prihvaćenu jezičku normu. To, dakle, znači da postoje dve vrste normativnosti jezika razvijene kulturne sredine: standardnojezička i dijalekatska norma. Na primer, iskaz deca idedu ne odgovara standardnojezičkoj normi srpskog jezika, ali odgovara dijalekatskoj normi.

Jezičku normu standardnog jezika čine sveukupna pravila o upotrebi jezika, a to su sledeća pravila: ortoepska (pravila o izgovoru reči), ortografska (pravila o pisanju, pravopisna pravila), morfološka, sintaksička, leksička i stilistička pravila, ali se obično govori o gramatičkoj i pravopisnoj normi. Glavna pravila jednog standardnog jezika utvrđena su u gramatici, pravopisu i rečniku toga jezika. Uopšteno rečeno, gramatička norma standardnog jezika propisuje i tumači šta je gramatički pravilno (gramatično) ili dopušteno, a šta u standardnom jeziku nije prihvaćeno kao pravilno. A pravilno je ono što je opšte-priznato, tj. normirano.

Jezička standardizacija je proces utvrđivanja jezičke norme jedne jezičke zajednice i stvaranja standardnog (književnog) jezika. Pravila utvrđuju poznavaoci jezika (lingvisti) na osnovu drštvenih potreba i interesa čitave jezičke zajednice. To je značajno kulturološko, nacionalno i političko pitanje koje se u odrđenom istirijskom trenutku rešava na osnovu jezičke realnosti, tradicije i interesa cele jezičke zajednice ili naroda. Najčešće se za zajednički standardni jezik izabere jezički varijetet koji je, zbog određenih razloga, najprihvatljiviji za jezičku zajednicu. Standardni jezik ne ukida dijalekte, ali govorom obrazovanih ljudi, upotrebom u školi i sredstvima masovne komunikacije potiskuje dijalekatske govore.

Standardni (književni) jezik je prestižni varijetet jezika kojim se vrši sporazumevanje (usmeno i pismeno) u svim vidovima javne upotrebe jezika u određenoj jezičkoj zajednici. Drukčije rečeno, to je jezik kojim se govori i piše u školi, u administraciji, u sredstvima masovne komunikacije (štapma, radio i televizija), tim jezikom se razvija kultura i nauka, a u književnosti je sredstvo umetničkog stvaranja. U odnosu na taj opšti i strogo normiran jezik, u različitim krajevima postoje uvek manje ili veće razlike i nepravilnosti u dijalekatskim govorima.

U nauci o jeziku nazivi standardni jezik i književni jezik označavaju isti pojam. Naziv književni jezik je starijeg porekla i ima kulturološko značenje — jezik kojim se pišu knjige, jezik književnosti u širem značenju (sve knjige). U tom značenju poklapa se sa značenjem naziva standardni jezik. Međutim, pošto i pojam književnost ima uže značenje — književnoumetničko stvaralaštvo, i naziv književni jezik ima i uže značenje: književnoumetnički jezik ili jezik književnoumetničkog dela. U gramatici i lingvistici oba ova naziva označavaju prestižni varijetet jezika čija se gramatička i pravopisna pravilnost (norma književnog jezika) poštuje i primenjuje obavezno u svim vidovima upotrebe toga jezika u govoru i pisanju.

Nestandardni jezički varijeteti su oblici ili jezički varijeteti koji nisu usaglašeni sa utvrđenom normom standardnog jezika. Najveća odstupanja su u dijalektima i žargonu. U književnoumetničkim delima ovi varijeteti imaju stilogena svojstva i doprinose karakterizaciji likova. Posebnu grupu žargonizama čini deo profesionalne terminologije u pojedinim stručnim jezicima.

Mr Predrag Lučić | KNJIŽEVNOST I SRPSKI JEZIK | Novi Sad, 2002

 

Оставите одговор

Попуните детаље испод или притисните на иконицу да бисте се пријавили:

WordPress.com лого

Коментаришет користећи свој WordPress.com налог. Одјавите се / Промени )

Слика на Твитеру

Коментаришет користећи свој Twitter налог. Одјавите се / Промени )

Фејсбукова фотографија

Коментаришет користећи свој Facebook налог. Одјавите се / Промени )

Google+ photo

Коментаришет користећи свој Google+ налог. Одјавите се / Промени )

Повезивање са %s